คุณปฏิภาณ ฤทธิ์นอก
คุณปฏิภาณ ฤทธิ์นอก

“ผมทำเกษตรไม่ใช่เพราะชอบ แต่มันคือจิตวิญญาณ” คำพูดที่ถึงแม้จะสั้นๆแต่ก็ได้ใจความไม่น้อย สำหรับคนที่รักและน้อมนำหลักคำสอนของพ่อหลวงมาใช้ในการดำรงชีวิต คนแล้วคนเล่าที่บอกกล่าวเรื่องราวความสุขบนวิถีชีวิตพอเพียง

คุณปฏิภาณ ฤทธิ์นอก
คุณปฏิภาณ ฤทธิ์นอก

วันนี้ “เกษตรโว้ย” จะพาทุกท่านไปรู้จักกับ คุณปฏิภาณ ฤทธิ์นอก หรือ “คุณสิทธิ์” คนหนุ่มผู้ไม่ยอมแพ้ต่อชะตาชีวิต จบการศึกษา ม. 6 จากระบบการศึกษานอกโรงเรียน(กศน.) มีภูมิลำเนาอยู่ที่ 49 ม.4 บ้านห้วยไผ่ ต. ห้วยส้ม อ.ภูกระดึง จ.เลย ปัจจุบันทำงานโรงงานที่นิคมอีสเทิร์นซีบอร์ด จ.ระยอง แต่ได้ปลีกเวลาส่วนหนึ่งมาการเกษตรที่บ้านเกิด บนผืนดินของพ่อแม่ทั้งหมด 8 ไร่ แบ่งเป็นนา 4.5 ไร่ ไร่นาผสม 3.5 ไร่

คุณสิทธิ์เล่าว่า แนวคิดและแรงบันดาลใจที่ได้มาจาก พ่อหลวง ร.9 “เมื่อปี 2541 ตอนนั้นผมอยู่ ป.6 เลิกเรียนกลับบ้านมาเจอแผ่นพับแผ่นหนึ่ง ที่พ่อนำมาจาก ธกส. (ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร) ซึ่งในแผ่นพับนั่นคือ แผ่นรูปภาพเกษตรทฤษฎีใหม่ พอผมเจอผมบอกกับแม่ว่า ผมจะทำแบบนี้ที่ไร่เรา จะทำไร่นาสวนผสม จนจบ ม.3 ก็เลยขอที่บ้านทำแต่ไม่มีใครยอมให้ทำ จึงเดินทางเข้ากทม. เพื่อหางานทำและเก็บเงินเรียน กศน. ภาคปกติ เผื่อที่จะได้โควต้าเรียนต่อตลอดเวลา”

ทำริวิว สอนปักชำ ติดตา ให้กับทุกๆท่านที่สนใจ ฟรีไม่คิดค่าใช้จ่าย
ทำริวิว สอนปักชำ ติดตา ให้กับทุกๆท่านที่สนใจ ฟรีไม่คิดค่าใช้จ่าย

ระหว่างที่ทำงานได้ศึกษาเรียนรู้การเกษตรทุกวันทุกเวลาที่ว่างและฝึกฝนทำ โดยไปดูงานตามศูนย์เรียนรู้ต่างๆ และจากยูทูบ ได้ศึกษาเรื่องการตลาด การขยายพันธุ์พืช (เช่น ติดตา,ทาบกิ่ง,เสียบยอด,ตอนกิ่ง,ชำกิ่ง ฯลฯ) รวมทั้งการหาสายพันธุ์พืชใหม่ๆ

ตัวอย่าง การทำริวิวให้กับคนที่สนใจ อยากได้ความรู้เกี่ยวกับ การปักชำ กิ่งพันธุ์ ต่างๆ
ตัวอย่าง การทำริวิวให้กับคนที่สนใจ อยากได้ความรู้เกี่ยวกับ การปักชำ กิ่งพันธุ์ ต่างๆ

ด้วยหัวใจที่รักการเกษตรและไม่ยอมแพ้ ในที่สุดก็ได้ทำในสิ่งที่หัวใจเรียกร้อง “จนมาปี 52 ก็ได้กลับไปอยู่ที่บ้าน 1 ปี เพื่อรักษาอาการภูมิแพ้และขอพ่อแม่ทำการเกษตรไร่นาสวนผสมอีก แต่ก็ได้รับคำตอบเดิมกลับมา คือไม่ (ไม่ให้ทำ) ซึ่งที่บ้านปลูกข้าวและอ้อยในเนื้อที่ 8 ไร่ ด้วยใจที่อยากทำผมก็เลยขอเช่าที่ป้า 1 ไร่ เพื่อปลูกผักบุ้งจีน ผักสลัด ถั่วฝักยาว พริกและมะเขือเทศ ส่งร้านค้าในหมู่บ้านและชุมชนใกล้เคียง 7 ร้านค้า มีรายได้วันละ 300-400 บาท ทำงานแค่ 2 ช่วง คือ เช้า-เย็น ช่วงเช้า 05:00-07:00 น. พอตกเย็น 15:00 น. – 17:30 น. ส่งผัก ปลูกผัก และรดน้ำ เวลาที่เหลือ พักผ่อน”

คุณสิทธิ์ บอกว่าทำการเกษตรในระบบที่ปลูกผักส่งร้านค้าอยู่นาน 1 ปีเต็มๆ ได้เงินทุกวัน ได้มากกว่าค่าแรงขั้นต่ำ แต่ใช้เวลาน้อยกว่า “พอแม่เห็นแม่ก็มาช่วยและช่วยพูดกับพ่อเรื่องขอทำไร่นาสวนผสม จนพ่อยอมให้ทำ แต่ตอนนั้นพึ่งปลูกอ้อยเลยต้องรอรื้อไร่อ้อย ปี 56  จึงเป็นจุดเริ่มของการทำไร่นาสวนผสม”

คุณสิทธิ์เล่าต่ออีกว่า “ในช่วงที่ทำการเกษตรแบบไร่นาสวนผสมใหม่ๆ จนมาถึงปี 56 ก็โดนค้านจากพ่อที่ยังไม่ให้ใจเต็มร้อย ญาติบ้าง และผู้คนในหมู่บ้าน ว่าจะสำเร็จหรือ ว่าผมบ้าบ้างล่ะ…แต่พอเวลาผ่านมาถึงปี 59-60 ผลผลิตและสิ่งที่ทำเริ่มเป็นรูปเป็นร่างเริ่มขายได้ ก็กลับกลายมีแต่คนมาขอดูมาถามหรือทำตาม บางคนเข้ามาที่ไร่เพื่อขอความรู้ แม้กระทั่งผู้นำหมู่บ้านเอง ทั้งที่สวนทุกวันนี้ยังไม่ได้เป็นระบบสักเท่าไหร่”

ณ วันนี้ที่ทุกอย่างกำลังดำเนินไป แม้จะยังไม่เป็นระบบสักเท่าไหร่ แต่หัวใจน้อยๆก็เริ่มมีความสุข ได้ค้นพบว่านี้แหละเส้นทางที่เลือกแล้ว โดยเฉพาะวันนี้ เวลานี้ ที่ฝนกำลังตก ช่างเป็นโอกาสสำหรับคุณสิทธิ์ และชาวนา เพราะนอกจากจะมีน้ำไว้ให้ใช้ อีกสิ่งหนึ่งคือตกปลาเพื่อนำมาประกอบอาหาร ไม่นานมานี้เราก็ได้เห็นคุณสิทธิ์ โพสต์ภาพและข้อความสั้นบนเฟสบุ๊ก เกี่ยวกับตกปลา จนเพื่อนๆกดไลท์กันกระหน่ำ เห็นว่าน่าสนใจดี จึงขอไถ่ถามสักหน่อย

คุณ สิทธิ์ เล่าว่า “ช่วงนี้หน้าฝน ปลาจะเยอะมาก เพราะน้ำใหม่ ปลาวางไข่ เย็นๆราว 18.00 น. จะเดินปักเบ็ดตามคันนาและคันห้วย ดูว่าเป็นพื้นที่น้ำที่เหมาะๆ โล่งๆ พอปักเบ็ดเสร็จก็จะเดินดูว่าปลากินเหยื่อหมดหรือไม่ หรือปลาติดเบ็ดหรือเปล่า สัก 2-3 รอบ ห่างกันครึ่งชั่วโมง- 1 ชั่วโมง จนถึงเวลา 22:00 น. ก็ปล่อยทิ้งไว้ไปเก็บเบ็ดอีกที ช่วงเช้ามืด 05:00 -07:00 น. เป็นอันหมดภารกิจประจำวัน”

ปลาที่ใช้เบ็ดตกขึ้นมาจากท้องนา
ปลาที่ใช้เบ็ดตกขึ้นมาจากท้องนา

คนรุ่นใหม่หลายคนอาจไม่คุ้นกับวิถีชีวิตแบบนี้ อาจถามว่าเบ็ดหาซื้อที่ไหน ใช้เหยื่ออะไรบ้าง ปลาแต่ละชนิดชอบเหยื่อเหมือนกันหรือไม่ ก็ได้รับคำตอบว่า “เบ็ดสามารถหาซื้อตามร้านขายของชำในชุมชน และร้านอุปกรณ์ตกปลา จะซื้อมาเป็นชุด สายละ 10-20 บาท แล้วนำมาผูกกับไม้ไผ่ยาวๆ ที่เหลาไว้เป็นคันเบ็ด หรือจะใช้ต้นไม้ขนาดเล็กแทนก็ได้”

“เหยื่อที่ใช้ล่อปลาแบบเป็ดปักคือ ไส้เดือนดิน ลูกปูนา ลูกอ๊อด หอยเชอรี่ หรือ หอยโข่ง หั่นเป็นชิ้น บางทีก็แมลงเม่า (แมลงเม่า-ปลาดุกนาและปลาหมอนากินเหยื่อเร็วมาก ไม่ถึง 5 นาที) แต่หายาก ต้องเป็นหน้าฝนจะออกมาบินเต็มเลย”

“ส่วนเหยื่อเบ็ดที่ใช้ตกปลาจะเป็นพวกไส้เดือนดิน ไข่มดแดง…นำไข่มดแดงมานึ่งก่อนเพื่อให้ไข่เเข็งตัว เวลาปักเหยื่อจะได้ติดง่าย…ปลาที่ชอบเหยื่อนี้จะเป็นพวก ปลาตะเพียน ปลาหมอนา ปลาสลิด”

ปลาที่ตกได้ในนา
ปลาที่ตกได้ในนา

อีกคำถามก็คือปลาที่ได้ว่ามีปลาชนิดไหน ได้แล้วเอาไปไหนบ้าง ได้รับคำตอบว่า “ปลาที่ปักเบ็ดได้ มีปลาช่อนนา ปลาดุกนา ปลาหมอนา ฯลฯ ส่วนปลาที่ตกได้ก็จะมี ปลาหมอนา ปลาขาวสร้อย ปลาสลิด ปลาตะเพียน ปลาช่อนนา ปลาดุกนา ฯลฯ เฉพาะปลาช่อน กับดุกนาขายได้ราคาดี กิโลกรัมละ 120 บาท ถ้าเป็นปลาหมอนา ปลาตะเพียน กิโลกรัมละ 60-80 บาท ส่วนปลาสลิดก็ กิโลกรัม ละ 80-100 บาท ปลาที่ได้วันหนึ่ง 2-4 กิโลกรัม จะนำไปทำเป็นอาหารและแจกญาติๆ บางทีก็ขายในหมู่บ้าน ได้เงินเฉลี่ย 200-300 บาท แต่ไม่พอขาย พวกปลานา คนจะซื้อกันเยอะ”

ทั้งหมดนี้ คือเรื่องราวของเด็กหนุ่มที่ชื่อสิทธิ์ และนี่คือวิถีของชุมชนชนบทที่ยังคงหลงเหลืออยู่ให้ลูกหลานไทยได้สัมผัส แต่ทุกวันนี้บางพื้นที่บางจังหวัดก็เริ่มไม่มีแล้ววิถีแบบนี้ เพราะว่ารูปแบบของการทำนาเปลี่ยนไปและพึ่งพาสารเคมีเป็นด้านหลัก แต่สำหรับเด็กหนุ่มคนนี้มี “สิทธิ” เลือกได้

“ผมคิดไม่ผิดที่ทำตามพ่อหลวง ร.9 เพราะครอบครัวผมมีความสุขมากขึ้น  มีอยู่มีกินอย่างเพียงพอและพอเพียงที่จะแบ่งปันให้คนอื่นๆ จากเมื่อก่อนพ่อหรือญาติแอนตี้ (ไม่เห็นด้วย) ทุกวันนี้กลับเปลี่ยนความคิดพวกเค้าได้ ผมรู้สึกภูมิใจที่สุดแล้ว และอีก 2 เดือนข้างหน้าหรือสิ้นปีนี้ ผมก็ลาออกจากงานไปเป็นเกษตรกรเต็มตัว หลายคนคนบอกคิดดีแล้วหรือจะออกจากงานประจำ ทิ้งรายได้ 3-4 หมื่นบาทต่อเดือน ทำสวนไม่แน่นอนนะ แต่มันเป็นสิ่งที่ผมเลือก และศึกษาแล้ว ซึ่งผมคิดดีแล้ว”

ผมจะนำเอาความรู้ที่มีแบ่งปันให้กับชุมชนและเพื่อนๆในเฟสบุ๊ก เป้าหมายหลักคือ อยากจะรักษาวิถีชีวิตแบบนี้ให้นานที่สุด อยากจะแนะแนวแนะนำเยาวชนในหมู่บ้าน ให้ความรู้ ปลูกฝัง จะได้เกิดความหวงแหนและรักษาไว้ เพื่อที่ทุกๆคนจะเข้าใจคำว่าเศรษฐกิจพอเพียง”…

ท่านใดที่สนใจข้อมูลเกี่ยวกับการเกษตรแบบพอเพียง สามารถสอบถามคุณปฏิภาณ ฤทธิ์นอก หรือคุณสิทธิ์เลือกได้”  เฟสบุ๊กPatipan Ritnokโทร. 081 4284310 …พร้อมที่จะแบ่งปันความรู้และถ่ายทอดกับทุกๆท่านค่ะ